Tου Χαράλαμπος Αλεξάνδρου*

Επιλέξαμε σήμερα, ημέρα κατά την οποία συμπληρώνονται 100 χρόνια από την ίδρυση του ΑΠΟΕΛ να ασχοληθούμε με την πιο μαύρη σελίδα της χρυσής ιστορίας του αιωνόβιου Σωματείου. Μια σελίδα που γράφτηκε το 1957, όταν τερμάτισε τελευταίο στη βαθμολογία της Α’ κατηγορίας. Στις 8 Ιουνίου 1957, η έκτακτη Καταστατική συνέλευση της ΚΟΠ, αποφάσισε, να μην ισχύσει η διαβάθμιση. Σημειωτέον ότι η συνέλευση της ΚΟΠ είχε συνεδριάσει το οίκημα του ΑΠΟΕΛ και ότι την προηγούμενη χρονιά, η ΚΟΠ είχε απορρίψει το αίτημα της αρμενικής ομάδας Άυμα, η οποία είχε τερματίσει τελευταία στο πρωτάθλημα, όπως μη ισχύσει η διαβάθμιση. Όπως θα ήταν λογικό, η απόφαση της ΚΟΠ του 1957, αντιμετωπίζεται από πολλούς ως ένδειξη εύνοιας προς το ΑΠΟΕΛ. Τα στοιχεία όμως δείχνουν κάτι άλλο…

Το πρωτάθλημα της περιόδου 1956-1957 ήταν ένα από τα πιο περίεργα πρωταθλήματα στην ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου. Λόγω των έκτακτων συνθηκών που επικρατούσαν στο νησί (κήρυξη του νησιού σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τον Νοέμβριο του 1955, εξορία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου τον Μάρτιο του 1956, κατ’ οίκον περιορισμοί, περιορισμοί στην κυκλοφορία νεολαίας, συνεχής δράση της ΕΟΚΑ) η διοργάνωση ξεκίνησε αρκετά αργά στις 25 Νοεμβρίου 1957, με τη συμμετοχή μόνο των έξι ομάδων των παραλιακών πόλεων.[1] Το γεγονός στο οποίο οφειλόταν η απουσία των ομάδων της πρωτεύουσας, ήταν η απόφαση των Βρετανών στις 3 Νοεμβρίου 1956 να κλείσουν το στάδιο ΓΣΠ ως μέτρο περιορισμού των ταραχών στη Λευκωσία.[2]

Όταν δόθηκε η άδεια να επαναλειτουργήσει το ΓΣΠ στις 4 Ιανουαρίου 1957, οι παραλιακές ομάδες που ήδη αγωνίζονταν είχαν ολοκληρώσει τους αγώνες του Α’ γύρου. Οι Ολυμπιακός, ΑΠΟΕΛ και Ομόνοια, λοιπόν ξεκίνησαν έναν μαραθώνιο αγώνων. Υπό αυτές τις συνθήκες, το πρωτάθλημα ολοκληρώθηκε μέσα Ιουλίου 1957.

Ο κυριότερο λόγος λοιπόν για τον οποίον η ΚΟΠ αποφάσισε στις 8 Ιουνίου 1957, στην έκτακτη καταστατική γενική συνέλευση της να μην ισχύσει η διαβάθμιση ήταν η πιο πάνω ιδιομορφία του πρωταθλήματος. «Η Έκτακτος Καταστατική Γενική Συνέλευσις απεφάσισεν ομοφώνως όπως λόγω των εκτάκτως ανωμάλων συνθηκών υπό τα οποίας διεξήχθη το εφετεινόν Παγκύπριον Πρωτάθλημα και αι οποίαι επηρέασαν τα Σωματεία δυσμενώς κατά ποικίλλοντα βαθμόν, η τελευταία ομάς εις τον βαθμολογικόν Πίνακα του Πρωταθλήματος Α’ κατηγορίας, μη υποβιβασθή, αλλά παραμείνει εις την Α’ κατηγορίαν χωρίς, όμως, τούτο να εμποδίση την άνοδον εις την Α’ κατηγορίαν της Πρωταθλήτριας Β’ κατηγορίας».

«Δεν θα γίνει εφέτος διαβάθμιση», εφημ. Αθλητική, 10 Ιουνίου 1957, σ. 4.

Παρ’ όλα αυτά, αξίζει να αναφέρουμε κάποια επιπλέον στοιχεία.

Ως προς το γεγονός ότι η ΚΟΠ έλαβε την εν λόγω απόφαση στη συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στο οίκημα του ΑΠΟΕΛ, σημειώνουμε ότι η ΚΟΠ δεν διέθετε δικό της οίκημα και η πρακτική για συνεδρίες στα οικήματα των ομάδων ήταν συνηθισμένη.

Δεύτερο δεδομένο είναι ότι η απόφαση δεν λήφθηκε στο τέλος της αγωνιστικής περιόδου, αλλά πριν αυτή ολοκληρωθεί, πριν καταστεί ξεκάθαρο ποια ομάδα θα υποβιβαζόταν. Όταν λοιπόν λήφθηκε η απόφαση, ο ΑΠΟΕΛ δεν βρισκόταν στην τελευταία θέση της βαθμολογίας. Ο υποβιβασμός παιζόταν μέχρι την τελευταία αγωνιστική, καθώς ΑΠΟΕΛ και ΕΠΑ τελικά ισοβάθμισαν με 10 βαθμούς στην τελευταία θέση. Η ομάδα της Λάρνακας όμως είχε καλύτερο συντελεστή τερμάτων.

Τρίτο δεδομένο είναι ότι η Β’ κατηγορία δημιουργήθηκε το 1953-1954 και άρα ο θεσμός του προβιβασμού και της διαβάθμισης ήταν καινούργιος και υπόκειτο σε αναπροσαρμογές. Μάλιστα το 1957 και το 1958 καταθέτονταν προτάσεις και λαμβάνονταν αποφάσεις που τροποποιούσαν τους κανονισμούς και τη διαδικασία διαβάθμισης.[5] Εδώ να αναφέρουμε ότι και σε επόμενες χρονιές κατά τις οποίες η Κύπρος βίωνε έκρυθμες καταστάσεις, η διαβάθμιση είχε καταργηθεί (1974-1975 λόγω της τουρκικής εισβολής και το 2019-2020 λόγω του κορονοϊού).

Τέταρτο δεδομένο είναι το εξής: Σε προηγούμενες χρονιές το αίτημα για παραμονή στην Α’ κατηγορία, υποβαλλόταν από τις υπό υποβάθμιση ομάδες, αφού είχε ολοκληρωθεί το πρωτάθλημα. Το 1957 όμως, η ίδια η Κυπριακή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου αποφάσισε να συζητήσει το ζήτημα πριν ολοκληρωθεί το πρωτάθλημα και γίνει γνωστή η ομάδα που θα υποβιβαζόταν. Ο λόγος που η ΚΟΠ προέβη σε μια τέτοια απόφαση ήταν η έκρυθμη κατάσταση που επικρατούσε στο νησί και τα προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί στους αγώνες πρωταθλήματος, όπως έχουν εκτεθεί πιο πάνω. Γι’ αυτό η απόφαση για κατάργηση της διαβάθμισης ίσχυσε και την επόμενη χρονιά το 1958. Το 1958 από την απόφαση επωφελήθηκε ο Ολυμπιακός Λευκωσίας.

Τέλος, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός της ομόφωνης απόφασης. Δηλαδή οι εκπρόσωποι όλων των παρευρισκόμενων σωματείων ψήφισαν υπέρ της πρότασης. Καμιά μεροληψία, καμιά υπόνοια για εύνοια προς τον ΑΠΟΕΛ: «Παρέστησαν εκ μέρους της Ανορθώσεως οι κ. κ. Ι Κυριακίδης και Ιβίκκος Βορκάς, της ΑΕΛ οι κ. κ. Νίκος Π. Λανίτης και Σάββας Αγρότης, τοι ΑΠΟΕΛ οι κ. κ. Βάγγος Ανδρεάδης και Χρ. Πασχαλίδης, της ΕΠΑ οι κ. κ. Πέτρος Πετρόπουλος και Τάκης Αντωνιάδης, της Νέας Σαλαμίνος ο κ. Κώστας Χριστοδούλου, του Ολυμπιακού οι κ. κ. Ανδρέας Τραχωνίτης και Γρηγόριος Αναστασιάδης, του Πεζοπορικού ο κ. Νικος Δημητρίου , της Ομονοίας ο κ. Κώστας Καουνίδης και των Σωματείων Β’ κατηγορίας ο κ. Χρύσης Δημητριάδης. Εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου [της ΚΟΠ] παρέστησαν οι κ. κ. Νίκος Συλιανάκης, Αναστάσης Οικονομίδης, Θεοδόσης Κωνσταντινίδης, Γεώργιος Σοφοκλέους, Κώστας Δημητρίου, Κώστας Νικολάου και Γεώργιος Φιντικκίδης».

Αξίζει πάντως να εξηγήσουμε τον λόγο για τον οποίον ο ΑΠΟΕΛ «το πιο ένδοξο κυπριακό ποδοσφαιρικό σωματείο»,[6] σύμφωνα με εφημερίδα της εποχής, έγραψε το 1957 «την πιο μαύρη σελίδα της μακρόχρονης και πανένδοξης ιστορίας του»,[7] τερματίζοντας στην τελευταία θέση. Ο λόγος ήταν η μαζική συμμετοχή των παραγόντων και παιχτών του στον ένοπλο αγώνα και η χρήση νέων, άπειρων παικτών. Δεν εξηγείται διαφορετικά η τεράστια πτώση στην επίδοση του ΑΠΟΕΛ, ο οποιος την προηγούμενη χρονιά ήταν δευτεραθλητής, μόλις 2 βαθμούς πίσω από την πρωταθλήτρια ΑΕΛ.

«Είς Βρετανός εφονεύθη και έτεροι έξ ετραυματίσθησαν χθες», εφημ. Έθνος, 25 Οκτωβρίου 1958, σ. 1.

Παράδειγμα αποτελεί η σύλληψη του προέδρου και του γραμματέα του ΑΠΟΕΛ, Ευθύβουλου Ανθούλλη και Τίτου Φάνου αντίστοιχα. Ο Τίτος Φάνος, δικηγόρος κρατήθηκε για περίπου 15 μέρες. Ο Πρόεδρος του ΑΠΟΕΛ, Ευθύβουλος Ανθούλης, κρατήθηκε από τις 13 Δεκεμβρίου 1956 μέχρι τον Φεβρουάριο του 1959.[8] Φυσικά, η μακροχρόνια κράτηση του δεν ήταν άσχετη με τη δεύτερή του ιδιότητα, αυτή του διευθυντή της Σχολής Σαμουήλ, του οποίου οι μαθητές πρωτοστατούσαν στις αντιβρετανικές διαδηλώσεις. Με έναν τέτοιο πρόεδρο, δεν είναι τυχαίο που από τους 32 ποδοσφαιριστές της ομάδας της περιόδου 1955-1959 οι 17 εντοπίζονται στο μητρώο αγωνιστών της ΕΟΚΑ, ποσοστό 53% περίπου των ποδοσφαιριστών του, ίσως το ψηλότερο ποσοστό μεταξύ των ποδοσφαιρικών ομάδων Α’ κατηγορίας. Τέσσερις εξ αυτών συνελήφθησαν για τη δράση τους και ένας βρισκόταν στον κατάλογο των επικηρυγμένων.[9] Αξιοσημείωτη είναι η μαρτυρία του σημερινού Προέδρου του Συμβουλίου Ιστορικής Μνήμης Αγώνα ΕΟΚΑ, Χαράλαμπου Λόττα, ο οποιος αφηγείται: «Ένα βράδυ ήμουν σε ενέδρα στον Άγιο Δομέτιο. Περιμέναμε όλο το βράδυ, ξάγρυπνοι, για να ρίξουμε χειροβομβίδα εναντίον διερχόμενου στρατιωτικού οχήματος. Το όχημα δεν πέρασε. Στις 10:00 το πρωί ήμουν στο οίκημα του ΑΠΟΕΛ, για να πάμε στο Βαρώσι να παίξουμε με την Ανόρθωση. Χάσαμε. Δεν μπορούσα να πάρω τα πόδια μου. Με ρώτησε ο Ταλιανός, ο προπονητής, αν ήμουν καλά και απάντησα καταφατικά. Τι να έλεγα, ότι ήμουν ενέδρα;»[10].

Το μεγαλύτερο πλήγμα για τον ΑΠΟΕΛ ήταν η σύλληψη του βασικού τερματοφύλακα της ομάδας και μέλους του εκτελεστικού της ΕΟΚΑ στη Λευκωσία, Γεώργιου Αλωνεύτη στις 18 Δεκεμβρίου 1956 και η κράτησή του για περίπου ένα έτος.[11] Η απουσία του βασικού τερματοφύλακα τονίζεται και στον Τύπο ως σημαντικός παράγοντας ώστε να καταλήξει ο ΑΠΟΕΛ, ουραγός στο πρωτάθλημα 1956-1957.[12]

Συμπερασματικά, σύμφωνα με τα πιο πάνω, όντως η αγωνιστική περίοδος 1956-1957, υπήρξε η πιο «μαύρη» στην πορεία του Σωματείου του ΑΠΟΕΛ, αφού ήταν η μοναδική φορά που κατέληξε τελευταίο στον βαθμολογικό πίνακα. Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση για αναστολή της διαβάθμισης, πρέπει να ιδωθεί μέσα από το συγκείμενο των ιστορικών γεγονότων και όχι με τα αλλήθωρα ματογυάλια των οπαδικών συνωμοσιολογιών.

[1] «Το ποδ. Πρωτάθλημα Α’ κατηγορίας θα διεξαχθή εφέτος μεταξύ των 6 ομάδων των παραλιακών πόλεων μονον», εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 17 Νοεμβρίου 1956, σ. 1.

[2] «Η κυβέρνηση έκλεισε επ’ αόριστο το στάδιο ΓΣΠ», εφημ. Αθλητική, 5 Νοεμβρίου 1956, σ. 1.

[3] «Δεν θα γίνει εφέτος διαβάθμιση», εφημ. Αθλητική, 10 Ιουνίου 1957, σ. 4.

[4] Στο ίδιο.

[5] «Η ΚΟΠ απέρριψε εισήγηση της ΕΠΑ για τροποποίηση των κανονισμών διβάθμισης», εφημ. Χαραυγή, 5 Οκτωβρίου 1957, σ. 4 · «Η ΚΟΠ θα συζητήσει αύριο εισήγηση για αναστολή του συστήματος διαβάθμισης», εφημ. Χαραυγή, 1 Φεβρουαρίου 1958, σ. 4.

[6] «Ανασκόπησις της εφετεινής ποδοσφαιρικής μας περιόδου», εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 8 Αυγούστου 1957, σ. 3.

[7] Στο ίδιο.

[8] Μαρούλα Βιολάρη, «Σχολή Σαμουήλ, 33 χρόνια Ελληνοπρεπούς ζωής και δράσεως», περιοδικό «Τάιμς οφ Σάιπρους, τ. 2. , αρ. 15, 15 Ιανουαρίου 1958, σ. 20 ∙ «Τιμαί προς τον κ. Ανθούλην και άλλα απολυθέντα μέλη του ΑΠΟΕΛ», εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 28 Φεβρουαρίου 1959, σ. 6.

[9] «Σύλληψη τελωνειακού Υπαλλήλου», εφημ. Χαραυγή, 19 Ιανουαρίου 1947, σ. 4.

[10] Συνέντευξη Χαράλαμπου Λόττα προς τον γράφοντα, 13 Οκτωβρίου 2026.

[11] «Αποκλεισμός και συλλήψεις εις Στρόβολον», εφημ. Έθνος, 19 Δεκεμβρίου 1956, σ. 1 ∙ «Απεστάλη εις τα κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς ο ποδοσφαιριστής Κόκος Αλωνεύτης, εφημ. Ελευθερία, 8 Ιανουαρίου 1957, σ. 1.

[12] «Ανασκόπησις της εφετεινής ποδοσφαιρικής μας περιόδου», εφημ. Ο Φιλελεύθερος, 8 Αυγούστου 1957, σ. 3.

* Ο Χαράλαμπος Αλεξάνδρου διδάκτωρ Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστήμιο Κύπρου

ΠΗΓΗ: «Σκαριφήματα Ιστορίας»

Πηγή >>